ఒడిశా రాష్ట్రంలోని ప్రఖ్యాత పూరీ జగన్నాథ ఆలయం కేవలం ధార్మిక కేంద్రం మాత్రమే కాదు—విశాలమైన భూసంపదను కలిగిన దేశంలోని అత్యంత సంపన్న దేవస్థానాల్లో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు. శనివారం జరిగిన ఒడిశా శాసనసభ సమావేశంలో ఈ ఆలయ ఆస్తులపై ముఖ్యమైన వివరాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి. రాష్ట్ర న్యాయశాఖ మంత్రి పృథ్వీరాజ్ హరిచందన్ వెల్లడించిన గణాంకాలు ఆలయం కలిగి ఉన్న భూసంపద ఎంత విస్తృతంగా ఉందో స్పష్టంగా తెలియజేస్తున్నాయి.

ఒడిశాలోనే 60 వేల ఎకరాల పైచిలుకు భూమి

మంత్రి హరిచందన్ ప్రకారం, పూరీ జగన్నాథ ఆలయానికి రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 24 జిల్లాల్లో మొత్తం 60,426 ఎకరాల భూమి నమోదై ఉంది. ఇది ఒక్క ఒడిశాలోనే ఉన్న భూమి. ఈ భూముల్లో పెద్దపాలును వ్యవసాయ భూములుగా, కొన్ని వాణిజ్య, నివాస ప్రయోజనాల కోసం వినియోగించుకునేలా స్థానికంగా మాట్లాడుకుంటారు.

12వ శతాబ్దానికి చెందిన పూరీ జగన్నాథ ఆలయం శ్రీ జగన్నాథ ఆలయ చట్టం, 1956 ప్రకారం న్యాయశాఖ ఆధ్వర్యంలో నడుస్తున్నందున, ఆలయ భూముల సంరక్షణ, పరిపాలన గురించి ప్రభుత్వం కఠిన నిర్ణయాలు తీసుకునే అధికారం కలిగి ఉంది.

ఆరు రాష్ట్రాల్లో మరో 400 ఎకరాలు – ఏపీలో 17.02 ఎకరాలు

ఒడిశాలో ఉన్న భూసంపదతో పాటు, పూరీ జగన్నాథ ఆలయం ఇతర రాష్ట్రాల్లో కూడా గణనీయమైన ఎకరాలు కలిగి ఉంది. మొత్తం ఆరు రాష్ట్రాల్లో ఉన్న భూమిని కలుపుకుంటే 395.25 ఎకరాలు వస్తాయి. వాటి విభజన ఇలా ఉంది—

• పశ్చిమ బెంగాల్: 322.93 ఎకరాలు
• మహారాష్ట్ర: 28.21 ఎకరాలు
• మధ్యప్రదేశ్: 25.11 ఎకరాలు
• ఆంధ్రప్రదేశ్: 17.02 ఎకరాలు
• ఛత్తీస్‌గఢ్: 1.7 ఎకరాలు
• బీహార్: 0.27 ఎకరాలు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న 17.02 ఎకరాల ఆలయ భూమి గురించి స్థానిక రిజిస్టర్‌లలో కూడా రికార్డులు ఉన్నాయని తెలిసింది. ఈ భూములు పాతకాలంలో రాజులు, జమీందారులు, భక్తులు చేసిన విరాళాల రూపంలో ఆలయానికి చేరినవే.

38 వేల ఎకరాలకు సంబంధించి రికార్డులు సవరించబడ్డాయి

మంత్రి వివరాల ప్రకారం, ఇప్పటివరకు 38,061.792 ఎకరాల భూమికి సంబంధించిన కొత్త భూ రికార్డులు సవరించి శ్రీ జగన్నాథ ఆలయ అధికారులకు అందజేశారు. ఈ సవరణ ద్వారా ఏ భూమి ఇలా ఉంది, యాజమాన్యం ఎవరి వద్ద ఉంది, ఆక్రమణలో ఉన్న ఉందా, వినియోగం ఏ విధంగా జరుగుతుంది వంటి పూర్తి వివరాలు స్పష్టంగా నమోదు చేయబడ్డాయి.

ఆక్రమణల్లో ఉన్న భూములపై 974 కేసులు నమోదు

పూరీ జగన్నాథ ఆలయ భూములు అనేక దశాబ్దాలుగా అక్రమంగా ఆక్రమించబడుతున్నాయనే విషయాన్ని ప్రభుత్వం కూడా అంగీకరించింది. మంత్రి హరిచందన్ వెల్లడించిన వివరాలు ఆందోళన కలిగించే విధంగా ఉన్నాయి:

• మొత్తం ఏడు జిల్లాల్లో 169 ఎకరాల ఆలయ భూమి ఆక్రమణలో ఉన్నట్లు గుర్తించారు.
• ఈ భూములను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకునేందుకు మొత్తం 974 కేసులు శ్రీ జగన్నాథ ఆలయ చట్టం కింద నమోదు చేశారు.

ఆక్రమణలను నివారించేందుకు ప్రభుత్వం ప్రత్యేక టాస్క్ ఫోర్సులు, జిల్లా స్థాయి కమిటీలు ఏర్పాటు చేసి, మాపింగ్, సర్వేలు నిర్వహిస్తోంది. కొన్ని చోట్ల కేసులు కోర్టుల్లో పెండింగ్‌లో ఉండగా, మరికొన్ని భూములు త్వరలో ఆలయ పరిపాలనకు తిరిగి వచ్చే అవకాశం ఉందని అధికారులు చెబుతున్నారు.

ఎందుకు ఆలయ భూములు విస్తారంగా ఉన్నాయి?

చరిత్రకారులు చెబుతున్న వివరాల ప్రకారం—

• శతాబ్దాల క్రితం నుండి స్థానిక రాజులు, గజపతి మహారాజులు, జమీందారులు జగన్నాథునికి విస్తారంగా భూములను దానంగా ఇచ్చారు.
• పూరీ ఆలయం ఆ రోజుల్లో ఆర్థిక, సామాజిక, ధార్మిక కార్యకలాపాల కేంద్రంగా ఉండటం వల్ల భూదానాలు ఎక్కువయ్యాయి.
• వివిధ ప్రాంతాల్లో ఉన్న భూములు ఆలయానికి పన్నుల రూపంలో ఆదాయం వచ్చేలా అప్పటి పాలకులు ఏర్పాటు చేశారు.

ఇందువల్లే ఆలయం ప్రస్తుతం భారతదేశంలో అత్యంత విస్తృతమైన భూసంపదను కలిగిన దేవాలయాల్లో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

భవిష్యత్ ప్రణాళికలు

ఒడిశా ప్రభుత్వం ఇటీవల ఆలయ భూముల‌పై పునర్వ్యవస్థీకరణ, డిజిటలైజేషన్ చర్యలను వేగవంతం చేసింది. భూమి రికార్డులను Aadhaar-linked property management systems ద్వారా ఆధునికీకరిస్తున్నారు.

అదే సమయంలో, ఆక్రమణలను తొలగించేందుకు—

• వేగవంతమైన కోర్టు కేసులు
• డ్రోన్ మాపింగ్
• GIS ఆధారిత భూ నమోదు
• జిల్లా స్ధాయి సర్వేలు

వంటి పద్ధతులు పాటిస్తున్నారు. ఆలయం చారిత్రక వైభవాన్ని కాపాడటంతో పాటు, భూసంపదను ఆదాయ వనరుగా మార్చేందుకు పునీతమైన ప్రయత్నాలు చేస్తున్నారు.