దేశంలోని కార్మిక వ్యవస్థలో స్వాతంత్ర్యం తర్వాత అతిపెద్ద మార్పులకు నాంది పలుకుతూ, కేంద్ర ప్రభుత్వం శుక్రవారం నుంచి నాలుగు కీలక కార్మిక కోడ్లను అధికారికంగా అమలులోకి తెచ్చింది. దాదాపు 29 పాత కేంద్ర చట్టాలను ఏకీకృతం చేస్తూ, 1930–1950 మధ్య రూపుదిద్దుకున్న పలు నిబంధనలను భర్తీ చేస్తూ రూపొందించిన ఈ కోడ్లు, డిజిటల్ యుగం – గిగ్, ప్లాట్ఫామ్ ఎకానమీ అవసరాలకు అనుగుణంగా తీర్చిదిద్దబడ్డాయి.
కార్మికుల సామాజిక భద్రతా కవరేజ్ 2015లో 19% వద్ద ఉండగా, 2025 నాటికి 64%కు పెరిగిందని కేంద్ర కార్మిక మంత్రిత్వ శాఖ వెల్లడించింది. ఈ కోడ్లు కార్మికుల హక్కులు, భద్రత, పారితోషికాలు, పరిశ్రమా సంబంధాలు వంటి విభాగాల్లో సమగ్ర రక్షణను అందిస్తాయని ప్రభుత్వం స్పష్టం చేసింది.
నాలుగు ప్రధాన కార్మిక కోడ్లు — ముఖ్యాంశాలు
1. వేజెస్ కోడ్
- మినిమమ్ వేజెస్ను చట్టపరమైన హక్కుగా ప్రకటించడం.
- సమయానికి వేతన చెల్లింపునకు బలమైన చట్టపరమైన హామీ.
- గిగ్, ప్లాట్ఫామ్ కార్మికులకు తొలిసారిగా PF, ESIC, ఇన్సూరెన్స్ వంటి యూనివర్సల్ సామాజిక భద్రత.
- మహిళలకు నైట్ షిఫ్ట్లకు చట్టబద్ధ అనుమతి.
- ట్రాన్స్జెండర్ కార్మికులకు జెండర్-న్యూట్రల్ నిబంధనలు.
2. ఇండస్ట్రియల్ రిలేషన్స్ కోడ్
- ఫ్యాక్టరీల పరిధిని విస్తరించడం ద్వారా చిన్న వ్యాపారాలకు నియామకాలలో సౌలభ్యం.
- ఫిక్స్డ్-టర్మ్, కాంట్రాక్ట్, గిగ్ కార్మికులకు స్పష్టమైన హక్కులు మరియు రక్షణ.
- ఇద్దరు సభ్యుల ఇండస్ట్రియల్ ట్రిబ్యునల్ల ఏర్పాటు ద్వారా వేగవంతమైన వివాద పరిష్కారం.
3. సోషల్ సెక్యూరిటీ కోడ్
- దేశవ్యాప్తంగా ESIC విస్తరణ.
- 40 ఏళ్లు పైబడిన వారందరికీ ఉచిత వార్షిక ఆరోగ్య పరీక్షలు.
- మైగ్రెంట్, ఇన్ఫార్మల్ కార్మికుల కోసం బెనిఫిట్స్ పోర్టబిలిటీ.
- MSME, బీడీ, టెక్స్టైల్, ప్లాంటేషన్, డాక్, IT/ITES, ఆడియో–విజువల్, ఎక్స్పోర్ట్ రంగాలకు ప్రత్యేక రక్షణలు.
4. OSHWC – ఆక్యుపేషనల్ సేఫ్టీ, హెల్త్ అండ్ వర్కింగ్ కండిషన్స్ కోడ్
- 500 మంది పైగా ఉన్న యూనిట్లలో తప్పనిసరి భద్రతా కమిటీలు.
- నేషనల్ OSH బోర్డ్ ద్వారా ఏకరీకృత భద్రతా నిబంధనల రూపకల్పన.
- ఇన్స్పెక్టర్-కమ్-ఫెసిలిటేటర్ వ్యవస్థ ద్వారా దండనలకన్నా మార్గనిర్దేశక దృక్పథాన్ని ప్రోత్సహించడం.
ఈ నాలుగు కోడ్లు కార్మికులకు మ్యాండేటరీ అపాయింట్మెంట్ లెటర్స్, నేషనల్ ఫ్లోర్ వేజ్, మహిళలు–యువత–కాంట్రాక్ట్ వర్కర్లకు ప్రత్యేక రక్షణల వంటి పలు కీలక హామీలను అందిస్తాయి.
2019–2020 మధ్య పార్లమెంట్ ఆమోదించిన ఈ కోడ్లు, స్టేక్హోల్డర్లతో విస్తృత సంప్రదింపుల అనంతరం నవంబర్ 21, 2025 నుంచి అమల్లోకి వచ్చాయి. పాత చట్టాల రూల్స్, నోటిఫికేషన్లు постепంగా మార్పులకు గురవుతాయి.
ప్రభుత్వం ఈ సంస్కరణలను **“చారిత్రాత్మక నిర్ణయం”**గా పేర్కొంటూ, భారత కార్మికులకు గ్లోబల్ ప్రమాణాలు అందించడం మరియు పరిశ్రమలకు రెసిలియన్స్, ప్రోడక్టివిటీ కల్పించడం లక్ష్యమని తెలిపింది. గిగ్ వర్కర్లకు తొలిసారి స్పష్టమైన భద్రతలు అందడం ఈ సంస్కరణలో ప్రధాన మలుపు.
అయితే, కొత్త కోడ్ల అమలు ప్రక్రియలో పాత రూల్స్ ఒకేసారి కొనసాగడం వల్ల రాజ్యాంగపరమైన మరియు పరిపాలనా గందరగోళం తలెత్తే అవకాశముందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. రాష్ట్రాలు తమ చట్టాలను కేంద్ర చట్టాలకు అనుగుణంగా మార్చాల్సి ఉండడం కూడా ఆలస్యాలకు దారితీస్తుందనే అభిప్రాయం వ్యక్తమవుతోంది.
2020 నుంచే అమలుకై కసరత్తు జరుగుతున్నప్పటికీ, కరోనా ప్రభావం మరియు రాష్ట్రాల అభ్యంతరాల వల్ల ఆలస్యం చోటుచేసుకుంది. అయినప్పటికీ, ఈ కోడ్లు భారతీయ కార్మిక వ్యవస్థను ప్రపంచ ప్రమాణాలకు దగ్గర చేయనున్నాయని కేంద్రం విశ్వసిస్తోంది.
