మనిషి శరీరంలో అత్యంత ముఖ్యమైన అవయవం మెదడు (Brain). మన ఆలోచనలు, నిర్ణయాలు, గుర్తుంచుకోవడం, సృజనాత్మకత, భవిష్యత్ ప్రణాళికలు అన్నీ మెదడుతోనే సజావుగా సాగుతాయి. కానీ ఈ కాలంలో చాలా మందికి వయసుతో సంబంధం లేకుండా మతిమరుపు (Memory Loss) సమస్యలు తలెత్తుతున్నాయి. మొబైల్ ఛార్జింగ్ పెట్టి స్విచ్ ఆన్ చేయడం మర్చిపోవడం, బయటకు వెళ్లేటప్పుడు అవసరమైన వస్తువులు మర్చిపోవడం, ఎవరో పేరు గుర్తు రాక ఇబ్బందిపడటం – ఇవన్నీ చాలా చిన్న వయసులోనే జరుగుతున్నాయి. “మర్చిపోయాను” అనే పదం రోజులో ఎన్ని సార్లు వాడుతున్నారో లెక్కే ఉండదు.
ఇది కేవలం 40–50 ఏళ్ల వయసులో వచ్చే సమస్య కాదు. యవ్వన దశలోనే చాలా మందికి కనిపిస్తోంది. దీనికి ప్రధాన కారణం – మెదడు చురుగ్గా లేకపోవడం. శరీరానికి వ్యాయామం ఎంత అవసరమో, మెదడుకి కూడా అంతే అవసరం ఉంటుంది. బ్రెయిన్ యాక్టివ్గా లేకపోతే మతిమరుపు మాత్రమే కాక, సృజనాత్మకత తగ్గిపోతుంది, కొత్త విషయాలు నేర్చుకోవడంలో కష్టాలు వస్తాయి. అందుకే ఆరోగ్య నిపుణులు చెబుతున్న సూచనలు పాటిస్తే మెదడు ఎప్పుడూ చురుగ్గా, పదును పెంచుకున్నట్టే ఉంటుంది.
మీ బ్రెయిన్ నిజంగా షార్ప్గా ఉందా?
ఇప్పటి ప్రపంచం వేగంగా ముందుకు వెళ్తోంది. ప్రతీ రోజు కొత్త టెక్నాలజీలు, కొత్త విషయాలు మన ముందుకు వస్తున్నాయి. వాటిని నేర్చుకోవడం, సరైన విధంగా వినియోగించడం అనివార్యం. కానీ చాలా మందికి దేనిపైనా ఫోకస్ లేకపోవడం, నేర్చుకున్నది గుర్తు పెట్టుకోలేకపోవడం, స్ట్రెస్, యాంగ్జిటీ కారణంగా concentration కోల్పోవడం జరుగుతోంది.
ఈ సమస్యలకు పరిష్కారం ఒకటే – మెదడుకు కొత్త సవాళ్లు ఇవ్వడం. ఉదాహరణకు,
- పజిల్స్ సాల్వ్ చేయడం
- చెస్, సుడోకు, మెమరీ గేమ్స్ ఆడడం
- కొత్త భాష నేర్చుకోవడం
- కొత్త ప్రదేశాలు చూడటం, కొత్త వ్యక్తులతో మాట్లాడటం
ఇలాంటి ప్రతి కొత్త సవాలు బ్రెయిన్ని చురుగ్గా ఉంచుతుంది. కొత్త విషయాలు నేర్చుకోవడం వల్ల మెదడులో న్యూరోప్లాస్టిసిటీ (Neuroplasticity) పెరుగుతుంది. ఇది కొత్త విషయాలను సులభంగా గ్రహించే శక్తిని ఇస్తుంది.
కంటి నిండా నిద్ర – మెదడుకి బూస్టర్
నిద్ర మెదడు ఆరోగ్యానికి ఇంధనం లాంటిది. సరైన నిద్ర లేకుంటే రోజంతా మగత, మబ్బు మబ్బుగా అనిపిస్తుంది. ఇది concentration తగ్గిస్తుంది. వైద్యులు కనీసం 6–7 గంటలు నిద్ర తప్పనిసరిగా అవసరమని చెబుతున్నారు.
- రాత్రి ఆలస్యంగా మేల్కొని ఉండే అలవాటు మానుకోవాలి.
- నిద్రకు ముందు మొబైల్, టీవీ వాడకాన్ని తగ్గించాలి.
- నిద్ర నాణ్యత బాగుంటే, కొత్త విషయాలు నేర్చుకోవడం సులభమవుతుంది.
తగినంత విశ్రాంతి ఇవ్వకపోతే మతిమరుపు వచ్చే ప్రమాదం ఎక్కువ.
సోషల్ కనెక్టివిటీ – ఒంటరితనం దూరం
ఇంట్రావర్ట్గా ఉండడంలో తప్పేమీ లేదు. కానీ ఎప్పుడూ ఒంటరిగా ఉంటే మెదడు dull అవుతుంది.
- పరిచయాల వలయం ఉండడం వల్ల క్రియేటివిటీ పెరుగుతుంది.
- ఇతరులతో ఆలోచనలు పంచుకోవడం వల్ల మెదడుకు కొత్త దారులు తెరుస్తాయి.
- ఒంటరితనం, నెగిటివిటీ తగ్గుతుంది.
అందుకే సరైన సంబంధాలు కలిగి ఉండటం కూడా మెదడు ఆరోగ్యానికి చాలా మంచిది.
సరైన ఆహారం – బ్రెయిన్ ఫుడ్
మెదడు ఆరోగ్యం కోసం సరైన ఆహారం తప్పనిసరి. శరీరానికి అవసరమైన పోషకాలు, విటమిన్స్, మినరల్స్ మెదడుకి కూడా అవసరం.
- ఒమెగా 3 ఫ్యాటీ యాసిడ్స్ ఎక్కువగా ఉన్న చేపలు, వాల్నట్స్ తినాలి.
- యాంటీ ఆక్సిడెంట్స్ ఉన్న పండ్లు (బెర్రీస్, ద్రాక్ష, ఆపిల్స్) ఎక్కువ తినాలి.
- విటమిన్ B, E, D ఉన్న ఆహారం తీసుకోవాలి.
- వాల్నట్స్, బాదం, కాజూ వంటి నట్స్ మతిమరుపు తగ్గించడంలో సహాయపడతాయి.
- యోగా, మెడిటేషన్ కూడా మెదడు ఆరోగ్యానికి అవసరం.
చిన్న చిన్న వ్యాయామాలు కూడా అవసరం
- రచన చేయడం (డైరీ రాయడం, చిన్న కథలు రాయడం)
- గణిత సమస్యలు సాధన
- క్రాస్వర్డ్ పజిల్స్
- కొత్త హాబీలు అలవాటు చేసుకోవడం
ఇవి అన్నీ మెదడుకు మైండ్ జిమ్లా పనిచేస్తాయి.
చివరగా
మెదడు ఆరోగ్యంగా ఉండాలంటే శరీరం మాదిరిగానే దానికి కూడా వ్యాయామం, విశ్రాంతి, సరైన ఆహారం అవసరం. కొత్త విషయాలు నేర్చుకోవడం, కొత్త సవాళ్లు ఎదుర్కోవడం, సరైన నిద్ర, సామాజిక సంబంధాలు, ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం – ఇవన్నీ పాటిస్తే మతిమరుపు దూరమవుతుంది. మెదడు చురుగ్గా ఉంటేనే జీవితంలో విజయాలు సాధించడం సులభం.
గమనిక: ఇది సాధారణ సమాచారం కోసం మాత్రమే. ఎటువంటి సమస్యలు ఉంటే తప్పనిసరిగా వైద్య నిపుణుడి సలహా తీసుకోవాలి.
