మనలో చాలామంది ఆకాశం వైపు చూస్తూ వెళ్తున్న విమానాలను గమనిస్తారు. వాటి వెనుక పొడవైన తెల్లటి చారలు ఏర్పడతాయి, అవి కొందరికి విమానం నుంచి పొగ వస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది. కానీ నిజానికి అది పొగ కాదు. ఈ తెల్లటి గీతలు కాంట్రెయిల్స్ (Contrails) అనే ప్రక్రియ ద్వారా ఏర్పడతాయి. ఇది వాతావరణ శాస్త్రంతో సంబంధం కలిగిన ఒక సహజ, అద్భుతమైన ఫినామెనన్.
కాంట్రెయిల్స్ – మంచు స్ఫటికాల చారలు
విమానాల వెనుక కనిపించే ఈ తెల్లటి గీతలు పూర్తిగా నీటి ఆవిరి ఘనీభవించి ఏర్పడిన మంచు స్ఫటికాలు. విమాన ఇంజిన్ ఇంధనం వేడి చేస్తూ దహనం చేసే సమయంలో, చాలా వేడి వాయువులతో పాటు నీటి ఆవిరి కూడా విడుదల అవుతుంది.
- భూమికి చాలా ఎత్తులో, సాధారణంగా 30,000–40,000 అడుగుల ఎత్తులో, వాతావరణం అత్యంత చల్లగా, -40°C వరకు చేరుతుంది.
- విమాన ఇంజిన్ నుంచి వెలువడిన వేడి నీటి ఆవిరి ఈ చల్లని గాలికి తాకగానే, అది వెంటనే ఘనీభవిస్తుంది.
- ఈ ఘన స్ఫటికాలే మనకు ఆకాశంలో పొడవైన తెల్లటి గీతలుగా కనిపిస్తాయి.
సాధారణంగా, ఈ గీతలు కొన్ని నిమిషాల నుంచి గంటల వరకు ఆకాశంలో ఉంటాయి, అవి వాతావరణ పరిస్థితులపై ఆధారపడి ఉంటాయి.
వాతావరణ పరిస్థితుల ప్రభావం
వాతావరణంలో తేమ, ఉష్ణోగ్రత, గాలి వేగం, గాలి పీడనం, మరియు విమానం ఎత్తు వంటి అంశాలు కాంట్రెయిల్స్ యొక్క ఉత్పత్తి, పరిమాణం, మరియు నిల్వ సమయంను ప్రభావితం చేస్తాయి.
- తేమ ఎక్కువగా ఉంటే – స్ఫటికాలు నెమ్మదిగా కరుగుతాయి. ఫలితంగా గీతలు గంటల తరబడి ఆకాశంలో కనిపిస్తాయి. కొన్నిసార్లు ఇవి విస్తారమై మేఘాల్లా మారిపోతాయి.
- తేమ తక్కువగా ఉంటే – స్ఫటికాలు వెంటనే ఆవిరైపోతాయి. గీతలు క్షణాల్లో అదృశ్యమవుతాయి.
- ఎత్తు మరియు ఇంజిన్ రకం – ఎక్కువ ఎత్తులో,Turbojet మరియు Turbofan ఇంజిన్లు ఎక్కువ contrails ను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. తక్కువ ఎత్తులో ఎగిరే విమానాలకు contrails తక్కువగా కనిపిస్తాయి.
ఇక కాంట్రెయిల్స్ వల్ల కొన్ని పర్యావరణ ప్రభావాలు కూడా ఉన్నాయి. ఇవి సూర్యరశ్మిని ప్రతిబింబించడం వల్ల వాతావరణంలో చిన్న స్థాయిలో ఉష్ణోత్పత్తిని ప్రభావితం చేస్తాయి.
contrails ఆవిరి మరియు గాలి పీడనం
విమానాలు ఎత్తులో ప్రయాణించే సమయంలో, గాలి పీడనం మరియు వేగం సులభంగా మారుతాయి. ఈ పరిస్థితులు contrails రూపకల్పనను ప్రభావితం చేస్తాయి:
- గాలి వేగం ఎక్కువగా ఉంటే, contrails తీక్ష్ణంగా పొడవుగా వ్యాప్తి చెందుతాయి.
- గాలి పీడనం ఎక్కువగా ఉంటే, contrails స్థిరంగా ఉండి, మేఘాల్లా విస్తరిస్తాయి.
- వాయు ధోరణులు, గాలి ప్రవాహం మార్పులు contrails ఆకారంలో మార్పులు తేవచ్చు.
విమానాలపై ఆసక్తికర నిజాలు
✦ కిటికీలు ఎందుకు గుండ్రంగా ఉంటాయి?
విమానాలు ఎక్కువ ఎత్తులో ప్రయాణించినప్పుడు గాలి పీడనంలో మార్పులు రావడం సహజం. చతురస్రాకార కిటికీలు మూలల్లో ఒత్తిడి పెరగడం వల్ల పగిలే ప్రమాదం ఉంటుంది. అందుకే కిటికీలు గుండ్రంగా డిజైన్ చేయబడ్డాయి.
✦ విమానాలకు తెల్ల రంగు ఎందుకు వేస్తారు?
- తెలుపు రంగు సూర్యరశ్మిని ప్రతిబింబిస్తుంది, అందువల్ల విమానం లోపలి వేడి తగ్గుతుంది.
- బాడీపై ఏవైనా పగుళ్లు, గీతలు, లీక్లు సులభంగా కనిపిస్తాయి.
- నిర్వహణ, భద్రత కోసం ఇది చాలా ఉపయోగకరం.
✦ contrails పరిశీలన ద్వారా వాతావరణ విశ్లేషణ
విమాన contrails యొక్క ఆకారం, పొడవు, వ్యాప్తి వాతావరణ శాస్త్రవేత్తలకు ఆకాశంలో తేమ, వాయు ప్రవాహం, మరియు ఉష్ణోగ్రత స్థాయిలను అంచనా వేయడంలో సహాయపడుతుంది.
contrailsతో మరిన్ని ఆసక్తికర విషయాలు
- contrails కొన్నిసార్లు మేఘాల్లా విస్తరించి “cirrus cloud” లా మారిపోతాయి.
- contrails రూపకల్పన విమానంలోని ఇంధన ఖర్చు, ఇంజిన్ పనితీరు, మరియు ప్రయాణ ఎత్తుపై కూడా ప్రభావం చూపుతుంది.
- వాతావరణంలో contrails ఎక్కువగా ఉండడం, కొన్ని సందర్భాల్లో హీట్ రిటెన్షన్ కు కారణమవుతుంది.
ముగింపు
ఆకాశంలో విమానం వెనుక ఏర్పడే తెల్లటి గీతలు పొగ కాదని, అవి వాతావరణ పరిస్థితుల వల్ల ఏర్పడే మంచు స్ఫటికాల చారాలు అని మనం తెలుసుకున్నాం. contrails, మనకు ఒక అద్భుతమైన శాస్త్రీయ ప్రక్రియను చూపిస్తాయి. తద్వారా మనం ఆకాశం వైపు చూసినప్పుడు ఆ గీతలను పక్కాగా గమనించి, వాటి వెనుక ఉన్న రహస్యాలను అర్థం చేసుకోవచ్చు.
