రష్యా అధ్యక్షుడు వ్లాదిమిర్ పుతిన్ భారత్కు రెండు రోజుల అధికారిక పర్యటనకు సిద్ధమయ్యారు. ఈ నెల డిసెంబర్ 4–5 తేదీల్లో జరగనున్న 23వ వార్షిక ఇండియా–రష్యా శిఖరాగ్ర సమావేశం సందర్భంగా ఇరు దేశాలు వాణిజ్యం, వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం, ముఖ్యంగా రక్షణ రంగంపై కీలక నిర్ణయాలు తీసుకునే అవకాశం ఉంది. ఈ నేపథ్యంలో గత కొన్నేళ్లుగా భారత రక్షణ వ్యవస్థలో కీలక ఆయుధంగా మారిన ఎస్-400 తరువాతి తరపు శస్త్రాన్ని — ఎస్-500 ‘ప్రోమీథియస్’ — భారత్ కొనుగోలు చేస్తుందా? సహ ఉత్పత్తి చేస్తుందా? అనే చర్చ వేగంగా సాగుతోంది.
ఆపరేషన్ ‘సిందూరు’లో ఎస్-400 శక్తి ప్రదర్శన
ఈ ఏడాది మేలో భారత్ నిర్వహించిన ఆపరేషన్ సిందూరు సమయంలో పాకిస్తాన్పై పూర్తి వైమానిక ఆధిపత్యాన్ని నిరూపించడంలో ఎస్-400 వ్యవస్థ కీలక పాత్ర పోషించింది. సరిహద్దు దాటి వందల కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న పాకిస్తాన్ ఫైటర్లు, డ్రోన్లు, క్షిపణులను రియల్ టైమ్లో గుర్తించడం, ట్రాక్ చేయడం, అడ్డుకోవడం ద్వారా ఈ రష్యా వ్యవస్థ తన సామర్థ్యాన్ని మరోసారి నిరూపించింది.
2018లో భారత్ రష్యాతో 5.43 బిలియన్ డాలర్ల ఒప్పందంలో ఐదు రెజిమెంట్ల ఎస్-400 కొన్న సంగతి తెలిసిందే. ఇప్పుడే మరో ఐదు రెజిమెంట్ల కొనుగోలు పై కూడా దళాల మధ్య చర్చ జరుగుతున్నట్లు రక్షణ వర్గాలు సూచిస్తున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలోనే పుతిన్ పర్యటనకు ముందు ఎస్-500 చర్చ వెలుగులోకి వచ్చింది.
ఎస్-400 తర్వాత భారత్ దృష్టిలో ఎస్-500 ఎందుకు?
సైనిక నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం, ఎస్-500 కేవలం ఎస్-400 కి అప్గ్రేడ్ వెర్షన్ మాత్రమే కాదు. ఇది పూర్తిగా కొత్త తరహా, విస్తరించిన వ్యూహాత్మక సామర్థ్యాలతో కూడిన గగనతల–అంతరిక్ష రక్షణ వ్యవస్థ. భారత రక్షణ అవసరాలను దృష్టిలో పెట్టుకొని, భారత్–రష్యా కలిసి దీనిని సహ ఉత్పత్తి చేసే అవకాశాలు కూడా ఉన్నాయని సమాచారం.
రష్యా రక్షణ దిగ్గజం అల్మాజ్ ఆంటేతో కలిసి భారత్ భాగాలను లోకల్గా తయారు చేయడం సాధ్యమవుతుందని వర్గాలు చెబుతున్నాయి. దీంతో భారత్కు కేవలం వైమానిక రక్షణ మాత్రమే కాదు… బాలిస్టిక్ మిసైల్, హైపర్సోనిక్ ముప్పు, సమీప అంతరిక్ష క్షిపణుల నుంచి రక్షణ కలుగుతుంది.
ఇప్పుడో చూద్దాం — ఎస్-400 Vs ఎస్-500 మధ్య ఉన్న స్పష్టమైన తేడాలు ఏమిటి?
ఎస్-400 Vs ఎస్-500 : ప్రధాన వ్యత్యాసాలు
1. లక్ష్య ఛేదన దూరం
- ఎస్-400: 400 కి.మీ వరకూ
- ఎస్-500: 500–600 కి.మీ వరకూ
ఎస్-500 భారత వైమానిక ప్రదేశం కంటే దూర ప్రాంతాల్లో కూడా శత్రు కదలికలను అడ్డుకునే సామర్థ్యాన్ని పెంచుతుంది.
2. ఎత్తు – సమీప అంతరిక్షం వరకూ రక్షణ
- ఎస్-400: 30 కి.మీ ఎత్తు వరకూ
- ఎస్-500: 180–200 కి.మీ వరకూ (సమీప అంతరిక్ష ప్రాంతాలు)
ఇది ఎస్-500ను ప్రపంచంలో అత్యంత శక్తివంతమైన anti-ballistic + anti-hypersonic వ్యవస్థల జాబితాలోకి తీసుకువస్తుంది.
3. ఎదిరించే ముప్పుల రకం
- ఎస్-400: విమానాలు, స్టెల్త్ జెట్లు, డ్రోన్లు, క్రూయిజ్ క్షిపణులు
- ఎస్-500:
- లాంగ్ రేంజ్ బాలిస్టిక్ క్షిపణులు
- అంతరిక్ష సరిహద్దుల్లో సాగే క్షిపణులు
- హైపర్సోనిక్ గ్లైడ్ వెహికల్స్
హైపర్సోనిక్ ఆయుధాలను అడ్డుకునే సామర్థ్యం ప్రస్తుతం కొద్దిగ దేశాల వద్ద మాత్రమే ఉంది. అందువల్ల ఎస్-500 భారత రక్షణ వ్యవస్థను మరో స్థాయికి తీసుకెళ్తుంది.
భారత్–రష్యా వ్యూహాత్మక దిశ
- ఎస్-400 ఇప్పటికే భారత ఆకాశరక్షణలో ప్రధాన ఆధారం
- ఎస్-500 వస్తే —
వైమానిక + బాలిస్టిక్ + హైపర్సోనిక్ + సమీప అంతరిక్ష రక్షణ అన్నీ కలిపిన సమగ్ర కవచం లభిస్తుంది - సహ ఉత్పత్తి జరిగితే, భారత్కు రక్షణ తయారీ రంగంలో భారీ పురోగతి
రష్యా అధ్యక్షుడు పుతిన్ ఈ పర్యటనలో భారత్కు ఎస్-500 పై ప్రాథమిక ప్రతిపాదన ఇవ్వవచ్చని రక్షణ విశ్లేషకులు అంచనా వేస్తున్నారు.
