భారత చరిత్రలో చెరగని మచ్చగా నిలిచిపోయిన 26/11 ముంబై ఉగ్రదాడికి ఇవాళ 17 ఏళ్లు పూర్తయ్యాయి. 2008 నవంబర్ 26న పాకిస్థాన్లోని లష్కరే తోయిబా శిక్షణ పొందిన 10 మంది ఉగ్రవాదులు సముద్ర మార్గం గుండా ముంబైలోకి చొరబడి నరమేధం సృష్టించిన ఘటన దేశాన్ని కుదిపేసింది. ఛత్రపతి శివాజీ టెర్మినస్, తాజ్ హోటల్, ఒబెరాయ్ ట్రైడెంట్, లియోపోల్డ్ కేఫే, నరీమన్ హౌస్ సహా పలు కీలక ప్రదేశాల్లో జరిపిన దాడుల్లో 166 మంది అమాయకులు ప్రాణాలు కోల్పోయారు. నవంబర్ 26న ప్రారంభమైన ఈ భయానక కాల్వరం 29 వరకు సాగింది. చివరికి భద్రతా బలగాలు ఈ దాడిని పూర్తిగా నిర్వీర్యం చేశాయి. ఏకైకంగా సజీవంగా పట్టుబడిన ఉగ్రవాది అజ్మల్ కసబ్కు 2012 నవంబర్ 21న ఉరిశిక్ష అమలు చేశారు. ఈ ఘటన దేశ భద్రతా వ్యవస్థను పునర్వ్యవస్థీకరణ చేసుకునే దిశగా కీలక మలుపుగా మారింది.
భద్రతా వ్యవస్థలో భారీ మార్పులు – 26/11 తర్వాత భారత్ కొత్త దిశ
దాడులు ముగిసిన తర్వాత భారత్ తన తీరప్రాంత, అంతర్గత భద్రతా వ్యవస్థలను పూర్తిగా పునర్వ్యవస్థీకరించింది. తీర ప్రాంతాల్లో ఉగ్రవాదులు చొరబడే అవకాశాలను జీరోకి తీసుకెళ్లేందుకు కోస్ట్ గార్డ్, నేవీ, సముద్ర పోలీస్ల మధ్య సమన్వయాన్ని పెంచారు. స్థానిక మత్స్యకారులను నిఘా వ్యవస్థలో భాగస్వామ్యం చేశారు. అత్యవసర సందర్భాల్లో NSG కమాండోలను వేగంగా మోహరించేందుకు ముంబై, చెన్నై, కోల్కతా, హైదరాబాద్లలో ప్రత్యేక NSG హబ్లను ఏర్పాటు చేశారు.
ఉగ్రవాద కేసుల్లో రాష్ట్రాలు–రాష్ట్రాల మధ్య ఆధారాలు వెతకడం కష్టమవుతుండటంతో, దేశవ్యాప్తంగా పనిచేసే నేషనల్ ఇన్వెస్టిగేషన్ ఏజెన్సీ (NIA)ని ప్రత్యేక చట్టంతో ఏర్పాటు చేశారు. నేడు NIA అంతర్జాతీయ ఉగ్ర నిధుల వ్యవస్థలను కూడా ఛేదించే స్థాయికి ఎదిగింది.
అమరుల త్యాగం – ధైర్యానికి భారత జనతా సెల్యూట్
ఈ దాడిలో ముంబై పోలీసులు, NSG కమాండోలు, ATS అధికారులు ప్రదర్శించిన ధైర్యసాహసాలు ఎప్పటికీ మరచిపోలేనివి.
నిరాయుధుడైన ASI తుకారాం ఓంబ్లే చూపిన పరాక్రమం భారత చరిత్రలో సువర్ణాక్షరాలతో లిఖించబడింది. కసబ్ చేతుల్లో AK-47 ఉన్నా, అతని మీద దూకి తుపాకీని పట్టుకుని నిలబడటమే కసబ్ను సజీవంగా పట్టుకునే అవకాశాన్ని కల్పించింది.
ఈ పోరాటంలో ATS చీఫ్ హేమంత్ కర్కరే, అదనపు కమిషనర్ అశోక్ కాంప్టే, ఎన్కౌంటర్ స్పెషలిస్ట్ విజయ్ సలాస్కర్ తదితరులు వీరమరణం పొందారు. వారి త్యాగం దేశం ఎప్పటికీ మరువదు.
దాడి మాస్టర్మైండ్పై కొనసాగుతున్న న్యాయ పోరాటం
ప్రధాన నిందితుడు కసబ్కు మే 2010లోనే మరణశిక్ష విధించగా, 2012 నవంబర్ 21న పూణే ఎరవాడ జైలులో ఉరిశిక్ష అమలు చేశారు.
ఈ దాడికి కీలక సూత్రధారులలో ఒకరైన తహవ్వూర్ రాణా అప్పగింత కేసులో ఇటీవల పురోగతి సాధిస్తోంది. భారత్కు అప్పగింత తర్వాత NIA అతన్ని విస్తృతంగా ప్రశ్నించింది. అతని ద్వారా ఈ దాడి వెనుక ఉన్న అంతర్జాతీయ నిధుల మార్గాలు, పాకిస్థాన్లోని ఆపరేషన్ ప్లానింగ్ వివరాలు వెలికితీయడానికి ప్రయత్నాలు కొనసాగుతున్నాయి. ఇందుకోసం అమెరికా నుంచి అదనపు ఆధారాలు కూడా కోరారు.
‘Never Ever’ – అమరుల కోసం దేశం చేసిన ప్రతిజ్ఞ
ఈ సంవత్సరం ముంబైలో 26/11 స్మారక కార్యక్రమాలు ‘Never Ever’ థీమ్తో నిర్వహించారు. అమరులకు నివాళులు అర్పిస్తూ, భవిష్యత్తులో ఇలాంటి దాడులు మళ్లీ ఎప్పటికీ జరగకుండా దేశం కట్టుబడి ఉన్నట్లు ప్రతిజ్ఞ చేశారు.
దాడి జరిగిన 17 ఏళ్లు గడిచినా, ఉగ్రవాదంపై భారతదేశం పాటిస్తున్న జీరో టాలరెన్స్ పాలసీ మరింత కఠినంగా అమలు అవుతోంది. 26/11 దేశ భద్రతా దృక్పథాన్ని పూర్తిగా మార్చిన సంఘటనగా నిలిచిపోయింది.
