మహాత్మాగాంధీకి నోబెల్ శాంతి బహుమతి ఎందుకు దక్కలేదు..?

నోబెల్ పురస్కారాల చర్చ ప్రారంభమైనప్పుడల్లా మన దేశ ప్రజల మనసులో ఒక ప్రశ్న మాత్రం తప్పకుండా తలెత్తుతుంది — అహింసా మార్గంలో ప్రపంచానికి శాంతి సూత్రం నేర్పిన మహాత్మాగాంధీకి ఇప్పటివరకు నోబెల్ శాంతి బహుమతి ఎందుకు దక్కలేదని. స్వాతంత్ర్య ఉద్యమాన్ని నిరాయుధ పోరాటంగా నడిపించి బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యాన్ని భారత్ నుంచి వెళ్లగొట్టిన గాంధీజీని ఐదు సార్లు నోబెల్ కమిటీ నామినేట్ చేసింది. అయినప్పటికీ, ఆయనకు ఈ ప్రతిష్ఠాత్మక గౌరవం దక్కలేదు.

“సాబర్మతి కే సంత్ తూనే కర్ దియా కమాల్, దే దీ హమే ఆజాదీ బినా ఖడగ్ బినా ఢాల్…” అనే పాట గాంధీజీ అహింసా విప్లవాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఒక సామ్రాజ్యాన్ని గుండె చప్పుడు లేకుండా ఓడించగల శక్తి ఆయనలో ఉండేది. కానీ ఇంతటి మహామానవుడికి ప్రపంచ అత్యున్నత శాంతి బహుమతి దక్కకపోవడం చరిత్రలో ఒక అద్భుతమైన వ్యతిరేకతగా మిగిలిపోయింది.

గాంధీజీ ఐదు సార్లు నామినేట్ అయినా…

మహాత్మాగాంధీ మొదటిసారిగా నోబెల్ బహుమతికి 1937లో నామినేట్ అయ్యారు. ఆ తర్వాత 1938, 1939, 1947 సంవత్సరాల్లోనూ ఆయన పేరు నామినేషన్ల జాబితాలో ఉంది. చివరగా, 1948 జనవరిలో ఆయన హత్యకు గురికాకముందు కూడా ఆయన పేరును పరిగణనలోకి తీసుకున్నారు. మొత్తం ఐదు సార్లు ఆయన నామినేట్ అయినప్పటికీ, ఒక్కసారి కూడా బహుమతి అందలేదు.

ఆ కాలంలో నోబెల్ కమిటీ రాజకీయ ఒత్తిళ్లు, అంతర్జాతీయ ఉద్రిక్తతలు వంటి అంశాల కారణంగా గాంధీజీ పేరు తుది నిర్ణయంలోకి రాలేదని చరిత్ర చెబుతోంది.

నోబెల్ కమిటీ పశ్చాత్తాపం వ్యక్తం చేసింది

గాంధీజీకి శాంతి బహుమతి ఇవ్వకపోవడం తమ జీవితాంతం గుర్తుండే తప్పిదమని నోబెల్ కమిటీ సభ్యులు తరువాత అంగీకరించారు. 1989లో దలైలామాకి నోబెల్ శాంతి బహుమతి అందజేసినప్పుడు కమిటీ అధ్యక్షుడు మాట్లాడుతూ —

“ఇది కొంతవరకు మహాత్మా గాంధీ స్మృతికి నివాళి లాంటిదే,” అని వ్యాఖ్యానించారు.

ఈ మాటలు కమిటీ లోతుగా చింతించిన స్థాయిని, గాంధీజీని విస్మరించడం ఎంత పెద్ద పొరపాటో తెలియజేశాయి.

నోబెల్ కమిటీ చూపిన వాదనలు, అభ్యంతరాలు

ఆ సమయంలోని నోబెల్ ప్యానెల్ సభ్యులు గాంధీజీపై కొన్ని వింత కారణాలు చూపారు. కొందరి అభిప్రాయం ప్రకారం, గాంధీజీ సంపూర్ణ శాంతివాది కాదట! ఆయన చేపట్టిన కొన్ని ఉద్యమాలు — సత్యాగ్రహాలు, చెల్లెలి పోరాటాలు — ప్రజల్లో ఆందోళనలకు దారితీశాయని వారు అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశారు.

అలాగే ఆయన ఆలోచనలు ప్రధానంగా భారతదేశానికి పరిమితమయ్యాయని, ప్రపంచవ్యాప్త ప్రభావం తక్కువగా ఉందని పేర్కొన్నారు. కానీ ఈ వాదనలు చరిత్ర ముందర నిలబడలేకపోయాయి. ఎందుకంటే గాంధీ సిద్ధాంతాలు మార్టిన్ లూథర్ కింగ్ జూనియర్‌, నెల్సన్ మండేలా వంటి ప్రపంచ నాయకులకు ప్రేరణగా మారాయి.

నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీతలలో భారతీయుల పాత్ర

1901లో నోబెల్ శాంతి బహుమతి ప్రారంభమైందినుంచి అనేక మంది ప్రపంచ శాంతికి సేవలందించినవారు ఈ గౌరవాన్ని అందుకున్నారు.
వారిలో ప్రముఖులు —

• మదర్ థెరిసా (1979)
• దలైలామా (1989)
• నెల్సన్ మండేలా (1993)
• మార్టిన్ లూథర్ కింగ్ జూనియర్ (1964)
• మలాలా యూసుఫ్‌జాయ్ (2014)
• కైలాస్ సత్యార్థి (2014)

భారతదేశానికి చెందిన ఎనిమిది మంది ఇప్పటివరకు వివిధ విభాగాల్లో నోబెల్ పురస్కారాలు అందుకున్నారు. కానీ అహింసా సిద్ధాంతాన్ని ప్రపంచానికి అందించిన గాంధీజీ పేరు మాత్రం ఆ జాబితాలో లేకపోవడం — నోబెల్ చరిత్రలో ఒక అసంపూర్ణ అధ్యాయంగా మిగిలిపోయింది.

ముగింపు – చరిత్రలో మిగిలిన అద్భుత వ్యతిరేకత

ప్రపంచానికి శాంతి, అహింసా మార్గం చూపిన గాంధీజీకి శాంతి బహుమతి రాకపోవడం — నోబెల్ కమిటీ చేసిన అత్యంత పెద్ద పొరపాటు అని చెప్పడం అతిశయోక్తి కాదు. ఆయన ప్రభావం, ఆయన ఆలోచనలు, ఆయన మార్గం ఈరోజు కూడా కోట్లాది మందికి దారి చూపుతున్నాయి.

నోబెల్ బహుమతి గాంధీజీని మరిచిపోయి ఉండొచ్చు — కానీ ప్రపంచ చరిత్ర మాత్రం ఆయనను నిత్యజీవిగా నిలబెట్టింది.