భారత దేశంలోని ప్రతి మూలకు ప్రత్యేకమైన చారిత్రక గొప్పతనముంది. అయితే కొన్ని నిర్మాణాలు మాత్రం నేడు మన మౌలిక సాంకేతికతను సవాలు చేసేలా నిలుస్తున్నాయి. అలాంటి వేరిటైన ఆలయాలలో ఒకటి మహారాష్ట్రలోని 1200 ఏళ్ల పురాతన రాతి ఆలయం. ఈ ఆలయం గురించి ఇటీవలే “Aye Jude” యూట్యూబ్ ఛానెల్లో వచ్చిన వీడియో ద్వారా ఈ అద్భుత నిర్మాణం గురించి విశేషాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి.
ఈ ఆలయం ఎందుకు ప్రత్యేకం?
ఈ దేవాలయం పూర్తిగా ఒకే రాతిబండపై చెక్కి తయారయ్యింది. దీనిని శిలలోంచి పై నుండి కిందికి తవ్వుతూ తయారు చేశారు. ఇది మనం ఇల్లు కట్టుకునే విధానానికి పూర్తి విరుద్ధంగా ఉంటుంది. మనం నేలపై నుంచి పైకి నిర్మాణం చేస్తే, ఈ ఆలయం మాత్రం పై నుంచి కిందికి తవ్వి రూపొందించబడింది.
- ఇది monolithic ఆలయం — అంటే ఒకే శిలలో చెక్కిన నిర్మాణం.
- ఇది కేవలం శిల్ప కళ కాకుండా ఇంజినీరింగ్ విజ్ఞానం, సాంకేతిక నైపుణ్యంకు గుర్తు.
- అచ్చమైన బసాల్ట్ రాయి మీద ఆలయాన్ని చెక్కడం అనేది ఏ మాత్రం తేలిక కాదు.
నిర్మాణ కాలం – ఎవరు కట్టారు?
ఈ ఆలయం 8వ శతాబ్దంలో లేదా 9వ శతాబ్ద ప్రారంభంలో నిర్మించబడి ఉండవచ్చని చరిత్రకారుల అంచనా. ఆ సమయంలో దక్షిణ భారతంలో రాష్ట్రకూటులు మరియు చాళుక్యులు ఆధిపత్యం చెలాయించాయి. ఆలయంలో కనిపించే శిల్పాలు, ఆ కళా శైలి ఈ రాజవంశాల ప్రభావాన్ని సూచిస్తాయి.
- శిల్పి పేరు: ప్రజల నమ్మకం ప్రకారం, ఈ ఆలయాన్ని కోకాస అనే గొప్ప శిల్పి రూపొందించాడని చెబుతారు.
- కాలవ్యవధి: ఆలయం నిర్మాణం పూర్తవ్వడానికి 5–6 సంవత్సరాలు పట్టినట్లు సమాచారం.
- కార్మికులు: సుమారు 250 మందికిపైగా శిల్ప కళాకారులు, కార్మికులు నిత్యం పని చేశారు.
నిర్మాణ విధానం – ఎలా కట్టారు?
ఈ ఆలయం నిర్మాణ విధానం చాలా ప్రత్యేకమైనది. ఇందులో మూడు ప్రధాన లక్షణాలు ఉంటాయి:
- వర్టికల్ ఎక్స్కవేషన్ (Vertical Excavation)
ఇది అనగా పై నుంచి కిందికి తవ్వడం. ఇటువంటి నిర్మాణ పద్ధతిని మనం ఎల్లోరాలోని కైలాసనాథ ఆలయంలో కూడా చూస్తాం. ఒకే శిలను పై నుంచి చెక్కుతూ ఆలయం మొత్తాన్ని తయారు చేశారు. ఇది ఎంతో ప్రణాళికతో కూడిన చర్య. - శిలపై ఆలయ నిర్మాణం (Rock Cut Architecture)
రాతి శిలను ముందుగా కొలిచి, ఆపై దానిపై తవ్వకాలు చేసి ఆలయ గర్భగృహం, మండపాలు, స్థంభాలు, నాట్యమండపం, దేవతా విగ్రహాల కోసం ప్రత్యేక భాగాలను చెక్కడం జరిగింది. - రాయిల తొలకరి (Stone Carving Tools)
ఆయుధాలు, తవ్వే పరికరాలు, చిల్లగొట్టే చిల్లెలు, రాలుకొనే కర్రలు – ఇవన్నీ చాలా ప్రాథమికమైన పరికరాలు. కానీ వాటితోనే అద్భుతమైన పనితనం కనబరిచారు.
శిల్ప కళా వైభవం
ఈ ఆలయంలోని శిల్పాలు అత్యద్భుతంగా ఉంటాయి. ముఖ్యంగా గర్భగృహం, నాట్యమండపం, దేవతా విగ్రహాలు అన్నీ ఎంతో నైపుణ్యంతో చెక్కబడ్డాయి. ఆలయ నిర్మాణంలో కనిపించే శిల్ప శైలిలో పల్లవులు, చాళుక్యుల కళా ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
- వైభోగ దశలు: శివుడు, పార్వతి, విష్ణు, గణేశుడు వంటి విభిన్న దేవతల ప్రతిమలు కనిపిస్తాయి.
- బాహ్య గోడలపై చిత్రణలు: పురాణాల్లోని కథలు, యుద్ధ సన్నివేశాలు, నృత్య కళలు, సాంస్కృతిక ఘట్టాలు అన్నీ శిల్ప రూపంలో కనిపిస్తాయి.
- అందరికి వినోదం: గర్భగృహం నుండి వెలుపలి ప్రాంగణం వరకు ప్రతి భాగంలో ఆధ్యాత్మికతను, సాంకేతికతను అనుసంధానం చేశారు.
ఈ ఆలయం వెనుక కథలు
ప్రజల నమ్మకాన్ని బట్టి ఈ ఆలయం నిర్మాణం వెనుక కొన్ని కథలు ఉన్నాయని చెప్పబడుతుంది. వాటిలో ప్రసిద్ధమైన కథ ఏంటంటే:
- కోకాస అనే శిల్పి ఒక వారం రోజుల్లో శిఖరాన్ని పూర్తి చేస్తానని రాజుకి మాట ఇచ్చాడట.
- అతడు ధైర్యంగా ఆలయం పైభాగాన్ని మొదలు పెట్టి, నిరంతరం పని చేస్తూ ఒకే రాయిని శిల్పంగా మార్చాడట.
- ఇది కేవలం కళ కాకుండా, సమయపాలన, నైపుణ్యం, భక్తిశ్రద్ధకు చిహ్నంగా భావించవచ్చు.
నేటి ఆలయం స్థితి
ఈ ఆలయం ఇప్పటికీ ప్రజలకు దర్శనార్థం అందుబాటులో ఉంది. ఇది పర్యాటక కేంద్రంగా మారడంతోపాటు, చారిత్రక శోధనకు కేంద్రబిందువుగా నిలుస్తోంది. పురావస్తు శాఖ ఆధ్వర్యంలో దీనిని సంరక్షిస్తున్నారు.
- ఆలయం చుట్టుపక్కల శాంతియుత వాతావరణం ఉంటుంది.
- శిల్పకళ ప్రేమికులు, చరిత్రకు ఆసక్తి ఉన్నవారు పెద్ద సంఖ్యలో సందర్శిస్తున్నారు.
- ఇది భారతీయ పురాతన నిర్మాణ కళ యొక్క శక్తిని ప్రపంచానికి చాటే స్థలం.
ముగింపు
1200 సంవత్సరాల కిందట ఒక శిలను చెక్కి నిర్మించిన ఆలయం నేడు ప్రపంచాన్ని ఆశ్చర్యపరుస్తోంది. నేటి ఆధునిక సాంకేతికతతో కూడిన భవనాలకంటే ఎంతో ముందుగానే, ఆ రోజుల్లో మన వంశపారంపర్య బుది, శ్రమ, సమర్థత ఎంత ఉన్నాయో ఇది తెలుపుతుంది. ఇది కేవలం ఆలయం కాదు – అది మన సాంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక, నిర్మాణ వైద్యం మిళితమై మెరిసే అద్భుత కృతి.
